નવો જન્મ મરણ નોંધણી નિયમ 2026 હવે અમલમાં — તમારા ઘરમાં કોઈનો જન્મ થયો છે કે કોઈનું અવસાન થયું છે અને તમે સર્ટિફિકેટ બનાવવામાં “પછી કરીશું” કરીને ઢીલ કરી રહ્યા છો? સાવધાન! હવે આ બેદરકારી તમને સીધા કોર્ટના દરવાજા સુધી લઈ જઈ શકે છે. સંસદમાં તાજેતરમાં પસાર થયેલા એક મોટા કાયદાકીય ફેરફારે 1969થી ચાલી આવતી જૂની સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે. હવે મોડું થશે તો ના તો તલાટી ચાલશે, ના તો કલેક્ટર ઓફિસ કામ લાગશે — સીધું કોર્ટમાં જવું પડશે. જાણો શું છે આ નવો નિયમ, ક્યારે લાગુ થયો અને તમારે શું કરવું જોઈએ.
જન્મ મરણ નોંધણી નિયમ 2026: ઝડપી જવાબ (Quick Summary)
સંસદના મોનસૂન સત્રમાં ‘જન્મ અને મરણ નોંધણી (સુધારા) વિધેયક 2026’ (The Registration of Births and Deaths Amendment Bill, 2026) પસાર થયું છે. આ બિલ 29 જુલાઈ 2026ના રોજ લોકસભામાં રજૂ થયું, 31 જુલાઈ 2026ના રોજ લોકસભામાં પસાર થયું અને 4 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ રાજ્યસભામાં પણ મંજૂર થયું. આ કાયદો 1969ના મૂળ ‘જન્મ અને મરણ નોંધણી અધિનિયમ’માં સુધારો કરે છે. મુખ્ય ફેરફાર એ છે કે જન્મ કે મરણની નોંધણી 2 વર્ષથી વધુ મોડી કરાવવામાં આવે તો હવે તે ફક્ત ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશથી જ થઈ શકશે — કલેક્ટર કે SDM ઓફિસથી નહીં.
જૂનો કાયદો શું કહેતો હતો?
1969ના ‘જન્મ અને મરણ નોંધણી અધિનિયમ’ હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ જન્મ કે મરણની જાણકારી ઘટના બન્યાના એક વર્ષ પછી રજિસ્ટ્રારને આપે, તો તેની નોંધણી માટે એક વિશેષ આદેશની જરૂર પડતી હતી. આ આદેશ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (DM), સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા DM દ્વારા અધિકૃત કરાયેલા એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ આપી શકતા હતા. આ માટે વિગતોની ચકાસણી (verification) અને નિર્ધારિત ફી ચૂકવવાની રહેતી હતી. અગત્યની વાત એ છે કે આ પ્રક્રિયા 1 વર્ષ પછીના તમામ કિસ્સાઓ માટે — પછી ભલે 2 વર્ષ મોડું હોય કે 20 વર્ષ — સરખી જ હતી. એટલે કે વહીવટી અધિકારીઓ પાસે જ તમામ મોડી નોંધણીની સત્તા હતી, કોર્ટ સુધી જવાની જરૂર નહોતી પડતી.
જન્મ મરણ નોંધણી નિયમ 2026 નવા વિધેયકમાં શું બદલાયું? બે મુખ્ય ફેરફારો સમજો
જન્મ અને મરણ નોંધણી (સુધારા) વિધેયક 2026એ આ સિંગલ-લેયર સિસ્ટમને બે અલગ-અલગ સ્તરમાં વહેંચી નાખી છે. હવે વિલંબના સમયગાળા પ્રમાણે અલગ-અલગ અધિકારીની મંજૂરી જરૂરી બનશે.
1. જો 1 વર્ષથી વધુ પણ 2 વર્ષની અંદર નોંધણી કરાવો
જો જન્મ કે મરણની જાણકારી ઘટના પછી 1 વર્ષ કરતાં વધુ પરંતુ 2 વર્ષની અંદર આપવામાં આવે છે, તો આ કિસ્સામાં જૂની વ્યવસ્થા યથાવત રહેશે. એટલે કે નોંધણી માટે ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (DM), એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM), સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા તેમના દ્વારા અધિકૃત એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશની જરૂર પડશે. તપાસ અને નિર્ધારિત ફી ભર્યા બાદ જ આ આદેશ મળશે.
2. જો 2 વર્ષથી વધુ મોડું થાય — હવે સીધું કોર્ટમાં જવું પડશે
આ સૌથી મોટો અને ચર્ચાસ્પદ ફેરફાર છે. જો જન્મ કે મરણની જાણકારી આપવામાં 2 વર્ષથી વધુ સમય લાગી જાય, તો હવે વહીવટી અધિકારીઓ (DM/SDM/ADM) આ કેસ હેન્ડલ નહીં કરી શકે. આવા કિસ્સામાં નોંધણી ફક્ત ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશથી જ થઈ શકશે. મતલબ કે તમારે કોર્ટમાં અરજી કરવી પડશે, ત્યાં ચકાસણી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે અને ફી ચૂકવ્યા બાદ મેજિસ્ટ્રેટ તરફથી આદેશ મળ્યા પછી જ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, નગરપાલિકા કે ગ્રામ પંચાયતમાં સર્ટિફિકેટ બની શકશે.
1969નો કાયદો શા માટે બન્યો હતો? ટૂંકી પૃષ્ઠભૂમિ
ભારતમાં જન્મ અને મરણની નોંધણી માટે ‘જન્મ અને મરણ નોંધણી અધિનિયમ, 1969’ હેઠળ સિસ્ટમ ચાલે છે. આ કાયદો દેશભરમાં એકસમાન નોંધણી પ્રક્રિયા સ્થાપિત કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો, જેથી દરેક રાજ્યમાં જન્મ-મરણનો રેકોર્ડ સરકારી ચોપડે નોંધાય અને નાગરિકોને કાયદેસર ઓળખનો પુરાવો મળે. છેલ્લા 55 વર્ષોમાં ડિજિટલાઈઝેશન, આધાર લિંકિંગ અને Civil Registration System (CRS) પોર્ટલ જેવી ટેક્નોલોજી આવ્યા બાદ પણ મોડી નોંધણીના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર થયો નહોતો. 2026નું આ સુધારા વિધેયક લગભગ પાંચ દાયકા બાદનો સૌથી મોટો ફેરફાર માનવામાં આવે છે.
જન્મ મરણ નોંધણી નિયમ : સંસદમાં બિલ કેવી રીતે પસાર થયું? સંપૂર્ણ ટાઈમલાઈન
આ સુધારા વિધેયકની સંસદીય પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ થઈ. ગૃહ મંત્રાલય (Ministry of Home Affairs) દ્વારા આ બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
- 29 જુલાઈ 2026: બિલ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું.
- 31 જુલાઈ 2026: લોકસભામાં હોબાળા વચ્ચે બિલ પસાર થયું.
- 4 ઓગસ્ટ 2026: રાજ્યસભામાં પણ બિલને મંજૂરી મળી ગઈ.
હવે રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ આ કાયદો સત્તાવાર રીતે અમલમાં આવશે અને ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા તારીખ જાહેર થશે. જે-તે રાજ્ય સરકારો પણ પોતાના રજિસ્ટ્રેશન વિભાગોને નવા નિયમો મુજબ સૂચનાઓ મોકલશે. (બિલની સત્તાવાર વિગતો PRS Legislative Research પર ચકાસી શકાય છે.)
વિપક્ષની પ્રતિક્રિયા શું હતી?
અહેવાલો મુજબ, લોકસભામાં આ બિલ હોબાળા વચ્ચે અને વિસ્તૃત ચર્ચા વગર પસાર થયું હતું, કારણ કે તે સત્ર દરમિયાન અન્ય મુદ્દાઓ પર વિપક્ષનો હંગામો ચાલી રહ્યો હતો. આ કારણે અમુક રાજકીય અને કાનૂની વર્તુળોમાં એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે ગ્રામીણ અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના નાગરિકો માટે કોર્ટ-આધારિત પ્રક્રિયા બોજારૂપ સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તેમને વકીલની ફી અને કોર્ટના ધક્કા ખાવા પડી શકે છે. જોકે સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આ પગલું નાગરિકોના હિતમાં અને દસ્તાવેજી છેતરપિંડી રોકવા માટે જરૂરી છે.
સરકારે આ ફેરફાર શા માટે કર્યો?
સંસદમાં ચર્ચા દરમિયાન સરકારે સ્પષ્ટતા કરી કે આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ મોડેથી થતી નોંધણીના દુરુપયોગને રોકવાનો છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એવા અનેક કિસ્સા સામે આવ્યા છે જ્યાં લોકોએ ખોટું નામ, ખોટી ઉંમર કે ખોટી માહિતી દર્શાવીને વર્ષો પછી બોગસ સર્ટિફિકેટ બનાવડાવ્યા હતા. આના કારણે નીચે મુજબની સમસ્યાઓ ઊભી થતી હતી:
- સરકારી યોજનાઓમાં નાગરિકોની ઓળખમાં ગોટાળા.
- બોગસ મતદાર યાદી અને ફેક વોટિંગ સંબંધિત ફરિયાદો.
- ઉંમર છુપાવીને કે બદલીને સરકારી નોકરી, શાળા પ્રવેશ કે યોજનાઓનો ખોટો લાભ લેવો.
- નકલી ઓળખ દસ્તાવેજો દ્વારા બેંકિંગ અને મિલકત સંબંધિત છેતરપિંડી.
ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ પાસે વધુ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ અને પુરાવા ચકાસવાની કાયદાકીય સત્તા હોય છે, એટલે 2 વર્ષથી વધુ જૂના કેસ હવે ન્યાયિક ચકાસણીમાંથી પસાર થશે, જેથી બોગસ એન્ટ્રીની શક્યતા મોટા પ્રમાણમાં ઘટે.
જૂનો નિયમ vs નવો નિયમ — ફરકને સરળતાથી સમજો
નીચે આપેલી સરખામણી પરથી તમને સ્પષ્ટ ખ્યાલ આવશે કે વાસ્તવમાં શું બદલાયું છે.
- 1 વર્ષ સુધીની નોંધણી: કોઈ ફેરફાર નથી — સીધી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, નગરપાલિકા કે ગ્રામ પંચાયતમાં નોંધણી થઈ શકે છે.
- જૂનો નિયમ (1969): 1 વર્ષ પછીની તમામ નોંધણી માટે DM/SDM/એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ પૂરતો હતો, ભલે ગમે તેટલા વર્ષ મોડું હોય.
- નવો નિયમ (2026): 1-2 વર્ષ મોડું હોય તો DM/ADM/SDM/એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ ચાલશે, પણ 2 વર્ષથી વધુ મોડું હોય તો ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ જ ફરજિયાત રહેશે.
- અસર: વર્ષો જૂની નોંધણી હવે વધુ સમય માંગી લે તેવી અને કોર્ટ-આધારિત પ્રક્રિયા બની જશે.
સામાન્ય નાગરિકો પર શું અસર પડશે?
આ કાયદાકીય ફેરફારની સૌથી વધુ અસર એવા પરિવારો પર પડશે જેમણે વર્ષો પહેલાં જન્મેલા બાળકનું કે ઘણા સમય પહેલાં થયેલા મરણનું સર્ટિફિકેટ હજુ સુધી બનાવ્યું નથી. ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઘણી વખત જન્મ કે મરણની નોંધણી તાત્કાલિક કરાવવામાં આવતી નથી, અને વર્ષો પછી જ્યારે શાળા પ્રવેશ, પાસપોર્ટ, મિલકતના દસ્તાવેજ કે સરકારી યોજનાનો લાભ લેવા માટે સર્ટિફિકેટની જરૂર પડે ત્યારે નોંધણી કરાવવામાં આવે છે. હવે આવા કિસ્સાઓમાં:
- વધારે સમય લાગશે, કારણ કે કોર્ટની પ્રક્રિયા વહીવટી પ્રક્રિયા કરતાં લાંબી હોય છે.
- વકીલની મદદ કે કાનૂની જાણકારીની જરૂર પડી શકે છે.
- કોર્ટ ફી અને અન્ય ખર્ચ વધી શકે છે.
- પુરાવા તરીકે વધુ દસ્તાવેજો (શાળા છોડ્યાનું પ્રમાણપત્ર, હોસ્પિટલ રેકોર્ડ, પડોશીના સોગંદનામા વગેરે) રજૂ કરવા પડી શકે છે.
જન્મ કે મરણની નોંધણી યોગ્ય સમયે કેવી રીતે કરાવવી?
નિષ્ણાતોના મતે, આ નવા નિયમથી બચવાનો સૌથી સરળ રસ્તો છે — સમયસર નોંધણી. જન્મ કે મરણ થયાના 21 દિવસની અંદર જ સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર (મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, નગરપાલિકા અથવા ગ્રામ પંચાયત)ને જાણ કરવી જોઈએ. પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે આ મુજબ હોય છે:
- સંબંધિત હોસ્પિટલ કે તબીબ પાસેથી જન્મ/મરણનું મૂળ પ્રમાણપત્ર મેળવવું.
- નિર્ધારિત ફોર્મ ભરીને સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર ઓફિસ કે ઓનલાઈન CRS (Civil Registration System) પોર્ટલ પર અરજી કરવી.
- ઓળખના પુરાવા (આધાર કાર્ડ, રહેઠાણનો પુરાવો) જોડવા.
- 21 દિવસની અંદર નોંધણી કરાવવાથી કોઈ વધારાની ફી કે વિશેષ મંજૂરીની જરૂર પડતી નથી.
જો કોઈ કારણોસર 21 દિવસમાં નોંધણી ન થાય, તો પણ 1 વર્ષની અંદર સામાન્ય પ્રક્રિયાથી અને નિર્ધારિત વિલંબ ફી ભરીને નોંધણી કરાવી શકાય છે. પરંતુ 1 વર્ષ પછી નવા નિયમો લાગુ પડશે, જે ઉપર સમજાવ્યા મુજબ છે.
2 વર્ષથી વધુ મોડું હોય તો કોર્ટમાં અરજી કેવી રીતે કરવી? સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા
જો તમારો કેસ 2 વર્ષથી વધુ જૂનો હોય, તો પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે નીચે મુજબની રહેશે (ચોક્કસ પ્રક્રિયા રાજ્ય પ્રમાણે થોડી અલગ હોઈ શકે, તેથી સ્થાનિક કોર્ટ કે વકીલની સલાહ લેવી):
- સ્ટેપ 1: સંબંધિત વિસ્તારના ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં નોંધણી માટે અરજી (application) દાખલ કરવી.
- સ્ટેપ 2: અરજી સાથે જન્મ કે મરણનો પુરાવો, ઓળખના દસ્તાવેજો અને વિલંબનું કારણ દર્શાવતું સોગંદનામું જોડવું.
- સ્ટેપ 3: કોર્ટ દ્વારા સુનાવણી અને પુરાવાની ચકાસણી કરવામાં આવશે.
- સ્ટેપ 4: મેજિસ્ટ્રેટ સંતુષ્ટ થાય ત્યારે નોંધણીનો આદેશ જારી કરવામાં આવશે.
- સ્ટેપ 5: આ આદેશ લઈને સંબંધિત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, નગરપાલિકા કે ગ્રામ પંચાયતમાં જઈને નિર્ધારિત ફી ભરી સર્ટિફિકેટ મેળવવું.
ઉદાહરણ તરીકે સમજીએ: ધારો કે કોઈ પરિવારના બાળકનો જન્મ 2021માં થયો હતો, પરંતુ કોઈ કારણોસર નોંધણી કરાવવામાં આવી નહોતી અને હવે 2026માં શાળા પ્રવેશ માટે સર્ટિફિકેટની જરૂર પડી છે. આ કિસ્સામાં જન્મને 5 વર્ષ થઈ ગયા હોવાથી — એટલે કે 2 વર્ષની મર્યાદા વટાવી ચૂક્યા હોવાથી — પરિવારે હવે સીધા DM ઓફિસને બદલે ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં અરજી કરવી પડશે. આ ઉદાહરણ ફક્ત સમજૂતી માટે છે.
એક્સપર્ટ સલાહ: શું કરવું અને શું ટાળવું
કાનૂની બાબતોના જાણકારોનું કહેવું છે કે આ સુધારો દેશભરમાં ડિજિટલ ઓળખ (Digital ID), આધાર લિંકિંગ અને મતદાર યાદી શુદ્ધિકરણ જેવી પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલો છે. તેથી પરિવારોએ નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું હિતાવહ છે:
- ઘરમાં જન્મ કે મરણ થાય કે તરત જ સ્થાનિક રજિસ્ટ્રારને જાણ કરો — રાહ ન જુઓ.
- જૂના, નોંધણી ન થયેલા કેસ હોય તો હમણાં જ પ્રક્રિયા શરૂ કરો, કારણ કે જેટલું મોડું થશે તેટલી પ્રક્રિયા અઘરી બનશે.
- તમામ જરૂરી પુરાવા (હોસ્પિટલ રેકોર્ડ, શાળા દસ્તાવેજ, પડોશીના સોગંદનામા) અગાઉથી તૈયાર રાખો.
- સત્તાવાર માહિતી માટે રાજ્યના આરોગ્ય વિભાગ કે CRS પોર્ટલની મુલાકાત લો, અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરો.
નોંધ: આ લેખ ફક્ત સામાન્ય માહિતીના હેતુથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે અને તે કાયદાકીય સલાહ નથી. તમારા ચોક્કસ કેસ માટે નજીકના રજિસ્ટ્રાર ઓફિસ, જિલ્લા વહીવટીતંત્ર અથવા લાયકાત ધરાવતા વકીલનો સંપર્ક કરવો સલાહભર્યું છે. લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સંસદીય રેકોર્ડ, PRS Legislative Research અને અધિકૃત સમાચાર સ્ત્રોતોના આધારે તૈયાર કરવામાં આવી છે.
ડિજિટલ ઓળખ સાથે શું સંબંધ છે?
છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં સરકારે આધાર કાર્ડ, ડિજિટલ લોકર, e-KYC અને CRS પોર્ટલ જેવી વ્યવસ્થાઓ દ્વારા નાગરિકોના રેકોર્ડને એકબીજા સાથે જોડવાનું કામ ઝડપી બનાવ્યું છે. જન્મ પ્રમાણપત્ર એ કોઈપણ વ્યક્તિની સૌથી પહેલી અને સૌથી મહત્વની સત્તાવાર ઓળખ ગણાય છે, જેના આધારે પછીથી આધાર કાર્ડ, શાળા રેકોર્ડ, પાસપોર્ટ અને મતદાર ID જેવા અન્ય દસ્તાવેજો બને છે. જો શરૂઆતમાં જ ખોટી માહિતી સાથે જન્મ પ્રમાણપત્ર બની જાય, તો તેની અસર વ્યક્તિના જીવનભરના તમામ સરકારી દસ્તાવેજો પર પડી શકે છે. તેથી નિષ્ણાતોના મતે, 2026નો આ સુધારો માત્ર એક વહીવટી ફેરફાર નથી, પરંતુ દેશના સમગ્ર ડિજિટલ ઓળખ તંત્રને વધુ વિશ્વસનીય બનાવવા તરફનું એક પગલું છે. આગામી સમયમાં રાજ્ય સરકારો પોતાના CRS પોર્ટલને પણ આ નવા નિયમો મુજબ અપડેટ કરે તેવી શક્યતા છે, જેથી અરજદારો ઓનલાઈન જ પોતાનો કેસ કયા તબક્કામાં છે તે ચકાસી શકે.
તારણ
જન્મ અને મરણ નોંધણી (સુધારા) વિધેયક 2026એ ભારતના નાગરિક નોંધણી તંત્રમાં એક મોટો બદલાવ લાવ્યો છે. જ્યાં પહેલા વહીવટી અધિકારીઓ જ તમામ મોડી નોંધણી હેન્ડલ કરી શકતા હતા, ત્યાં હવે 2 વર્ષથી વધુ જૂના કેસ સીધા કોર્ટમાં જશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય બોગસ દસ્તાવેજો અને ખોટી ઓળખ ઊભી થતી અટકાવવાનો છે, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકો માટે તેનો સીધો અર્થ એ છે કે સમયસર નોંધણી કરાવવી પહેલા કરતાં વધુ જરૂરી બની ગઈ છે. જો તમારા ઘરમાં કોઈ જૂનું, નોંધણી વગરનું જન્મ કે મરણ પ્રમાણપત્ર બાકી હોય, તો કોર્ટના ચક્કર કાપવા પડે તે પહેલાં જ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દેવી શાણપણભર્યું રહેશે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલો (FAQ)
1. જન્મ અને મરણ નોંધણી સુધારા વિધેયક 2026 શું છે?
આ 1969ના જન્મ અને મરણ નોંધણી અધિનિયમમાં કરવામાં આવેલો સુધારો છે, જે મોડી નોંધણી માટેના નિયમો કડક બનાવે છે. તે 31 જુલાઈ 2026ના રોજ લોકસભામાં અને 4 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ રાજ્યસભામાં પસાર થયું છે.
2. જન્મ કે મરણની નોંધણી 1 વર્ષની અંદર કરાવવામાં કોઈ ફેરફાર થયો છે?
ના. 1 વર્ષની અંદરની નોંધણી પ્રક્રિયામાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી, તે પહેલાની જેમ સીધી સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર ઓફિસમાં થઈ શકે છે.
3. જો 2 વર્ષથી વધુ મોડું થાય તો હવે શું કરવું પડશે?
2 વર્ષથી વધુ મોડું થાય તો હવે ફર્સ્ટ ક્લાસ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ વગર નોંધણી થઈ શકશે નહીં. એટલે કે તમારે કોર્ટમાં અરજી કરવી પડશે.
4. 1 થી 2 વર્ષ મોડું થાય તો કઈ ઓફિસમાં જવું પડશે?
1 થી 2 વર્ષ મોડું હોય તેવા કિસ્સામાં ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ, એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ, સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ અથવા તેમના દ્વારા અધિકૃત એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશથી નોંધણી થઈ શકશે.
5. સરકારે આ કાયદો બદલવાનું કારણ શું આપ્યું છે?
સરકારના મતે બોગસ દસ્તાવેજો, ખોટી ઓળખ અને ફેક વોટિંગ જેવી સમસ્યાઓ રોકવા માટે આ કડક નિયમો લાવવામાં આવ્યા છે.
6. શું આ કાયદો તરત જ સમગ્ર દેશમાં લાગુ થઈ ગયો છે?
સંસદના બંને ગૃહોમાં બિલ પસાર થઈ ગયું છે. રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી અને સત્તાવાર ગેઝેટ નોટિફિકેશન બાદ ચોક્કસ અમલીકરણ તારીખ જાહેર થશે.
7. કોર્ટમાં નોંધણી માટે અરજી કરવા શું પુરાવા જોઈશે?
સામાન્ય રીતે હોસ્પિટલ રેકોર્ડ, શાળા છોડ્યાનું પ્રમાણપત્ર, ઓળખના પુરાવા અને પડોશી કે સંબંધીઓના સોગંદનામા જેવા દસ્તાવેજો જરૂરી બની શકે છે. ચોક્કસ યાદી માટે સંબંધિત કોર્ટ કે વકીલનો સંપર્ક કરવો.
8. જન્મ કે મરણ પ્રમાણપત્ર ક્યાં ઉપયોગમાં આવે છે?
જન્મ પ્રમાણપત્ર શાળા-કોલેજ પ્રવેશ, પાસપોર્ટ, આધાર કાર્ડ અને સરકારી યોજનાઓ માટે જરૂરી છે, જ્યારે મરણ પ્રમાણપત્ર બેંક ખાતા બંધ કરવા, વીમા દાવા, મિલકતના ટ્રાન્સફર અને કાનૂની વારસાઈ પ્રક્રિયા માટે જરૂરી હોય છે.
9. જન્મ કે મરણની નોંધણી માટે યોગ્ય સમય મર્યાદા કેટલી છે?
ઘટના બન્યાના 21 દિવસની અંદર નોંધણી કરાવવી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આમાં કોઈ વધારાની મંજૂરી કે ફીની જરૂર પડતી નથી. 21 દિવસ પછી અને 1 વર્ષ સુધી વિલંબ ફી સાથે નોંધણી થઈ શકે છે, જ્યારે 1 વર્ષ પછી નવા નિયમો મુજબ મંજૂરી લેવી ફરજિયાત છે.
10. શું આ સુધારો ફક્ત નવા કેસ માટે છે કે જૂના, વર્ષો પહેલાંના નોંધણી-વગરના કેસ માટે પણ લાગુ પડશે?
નવો કાયદો અમલમાં આવ્યા બાદ કરવામાં આવતી તમામ મોડી નોંધણી પર લાગુ પડશે — પછી ભલે ઘટના ગમે ત્યારે બની હોય. એટલે કે વર્ષો જૂના, હજુ સુધી નોંધણી ન થયેલા જન્મ-મરણના કેસ પણ નવી પ્રક્રિયા હેઠળ જ હેન્ડલ થશે.
11. શું ઓનલાઈન અરજી કરી શકાય છે?
સમયસર (21 દિવસ કે 1 વર્ષની અંદર) નોંધણી માટે મોટાભાગના રાજ્યોમાં Civil Registration System (CRS) પોર્ટલ પર ઓનલાઈન અરજી કરી શકાય છે. પરંતુ 2 વર્ષથી વધુ મોડા કેસ માટે કોર્ટમાં રૂબરૂ કે અધિકૃત પ્રતિનિધિ મારફત અરજી કરવી પડે છે, કારણ કે તેમાં ન્યાયિક ચકાસણી સામેલ છે.
12. જો કોર્ટનો આદેશ ન મળે તો શું સર્ટિફિકેટ સાવ નહીં બને?
જો કોર્ટ પુરાવા અને ચકાસણીથી સંતુષ્ટ ન થાય તો અરજી નકારી શકાય છે અથવા વધુ પુરાવા માંગવામાં આવી શકે છે. તેથી શરૂઆતથી જ સાચા અને પૂરતા દસ્તાવેજો રજૂ કરવા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
Leave a Reply